برای مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله، ابتدا باید ضعف های واقعی بنا شناسایی شوند. مهندس سازه با بررسی نقشه ها، وضعیت اجرا، مصالح و پی ساختمان مشخص می کند که تقویت ستون ها، اصلاح اتصالات، افزودن دیوار برشی یا اقدامات دیگری لازم است. هم زمان، دیوارهای غیرسازه ای نیز باید در برابر زلزله مهار شوند که وال مش یکی از روش های قابل استفاده برای این کار است.
فهرست مطالب
انتخاب این روش به نوع دیوار و طرح مهندسی بستگی دارد و جایگزین تقویت سازه اصلی نیست. اگر مالک ساختمان هستید، نقطه شروع شما دریافت ارزیابی فنی و طرح اجرایی متناسب با وضعیت ساختمان است، نه خرید مصالح یا انتخاب خودسرانه روش مقاوم سازی.
روش های مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله
روش مناسب به نوع سازه، کیفیت مصالح، وضعیت خاک، کاربری و میزان آسیب‌پذیری ساختمان بستگی دارد. گاهی مشکل اصلی، ضعف ستون‌هاست و گاهی نبود مسیر مناسب برای انتقال نیرو از سقف به اعضای مقاوم و سپس پی. در ادامه، مهم‌ترین گزینه‌ها و کاربرد هرکدام را بررسی می‌کنیم.
ارزیابی ساختمان پیش از انتخاب روش
پیش از اجرای هر تغییری، نقشه‌های سازه، سابقه تعمیرات، تغییر کاربری و اضافه شدن طبقات یا تجهیزات سنگین را در اختیار مهندس قرار دهید. بازدید، برداشت ابعاد و آزمایش مصالح در صورت نیاز، تصویر دقیق‌تری از وضعیت موجود فراهم می‌کند.
ترک، خوردگی، نشست یا تغییر شکل از نشانه‌های نیازمند بررسی هستند، اما نبود ترک نیز به معنای ایمن بودن ساختمان نیست. از ارزیاب بخواهید ضعف‌ها، اولویت اقدامات و هدف بهسازی را در گزارش مشخص کند. طرح باید وضعیت کل ساختمان و اثر تغییرات پیشنهادی بر رفتار آن را بررسی کند.
تقویت تیرها و ستون ها
برای اعضای ضعیف، بسته به محاسبات، از ژاکت بتنی، ژاکت فولادی یا مصالح کامپوزیتی مانند FRP استفاده می‌شود. ژاکت، پوششی تقویتی پیرامون عضو موجود است و طراحی مناسب آن به افزایش ظرفیت یا بهبود شکل‌پذیری کمک می‌کند.
این روش‌ها کاربرد یکسانی ندارند. برای مثال، تقویت برشی یک ستون با الیاف، لزوماً ضعف اتصال تیر به ستون را برطرف نمی‌کند. اتصال بخش جدید به عضو موجود، آماده‌سازی سطح و کیفیت اجرا تعیین‌کننده‌اند. بنابراین، انتخاب تعداد لایه‌های الیاف یا ضخامت ژاکت باید بر پایه طراحی باشد.
افزودن دیوار برشی یا مهاربند
اگر ساختمان در تحمل نیروهای جانبی ضعف داشته باشد، افزودن دیوار برشی یا مهاربند از گزینه‌های قابل بررسی است. این اعضا به کنترل تغییرشکل و انتقال نیروهای زلزله کمک می‌کنند، اما محل قرارگیری آن‌ها اهمیت زیادی دارد.
اضافه کردن عضو مقاوم در یک قسمت نامناسب، احتمال تغییر نامطلوب توزیع نیرو و پیچش ساختمان را افزایش می‌دهد. همچنین، نیروهای جدید باید از طریق اتصالات مناسب به پی منتقل شوند. اجرای چند مهاربند بدون بررسی ستون‌ها، اتصالات و شالوده، طرح کامل بهسازی محسوب نمی‌شود.
اصلاح اتصالات و تقویت پی
در مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله، پی و اتصالات به اندازه اعضای اصلی اهمیت دارند. ظرفیت بیشتر یک ستون یا دیوار، زمانی مفید است که اتصال و شالوده نیز توان انتقال نیروهای مربوط را داشته باشند.
بسته به نتیجه بررسی، اصلاح اتصال‌ها، افزایش ابعاد پی یا اقدامات دیگر ضروری می‌شود. درباره هزینه و امکان اجرای این بخش، پیش از عقد قرارداد سؤال کنید. تقویت شالوده در ساختمان موجود گاهی بخش قابل‌توجهی از هزینه و دشواری پروژه را تشکیل می‌دهد.
کاهش بارهای غیرضروری
برداشتن بارهای اضافی با تأیید مهندس، یکی دیگر از اقدامات قابل بررسی است. انبار مصالح روی بام، تجهیزات سنگین بدون طراحی و تغییرات خودسرانه، وضعیت بارگذاری ساختمان را تغییر می‌دهند. البته سبک‌سازی به معنای تخریب آزادانه دیوارها نیست. پیش از برداشتن هر دیوار باید نقش آن مشخص شود، به‌ویژه در ساختمان‌های بنایی که دیوارها ممکن است باربر باشند. تجهیزات باقی‌مانده نیز به مهار مناسب نیاز دارند.
چگونه دیوارهای غیرسازه ای را در برابر زلزله مهار کنیم؟
دیوار غیرسازه‌ای برای تحمل بار اصلی ساختمان طراحی نشده است، اما خرابی آن خطر جانی و مالی دارد. تیغه‌های داخلی، دیوارهای پیرامونی و جان‌پناه‌ها، حتی در ساختمانی با اسکلت سالم، نیازمند بررسی هستند. به همین دلیل، برنامه ایمنی باید مهار این اجزا را نیز پوشش دهد.
در دیوارهای جداشده از قاب، دو موضوع اهمیت دارد: جلوگیری از سقوط در جهت عمود بر سطح دیوار و فراهم کردن امکان حرکت نسبی سازه بدون تحمیل تغییرشکل نامناسب به دیوار. اتصال کاملا صلب در همه لبه‌ها، الزاما راهکار درستی نیست. جزئیات باید با سیستم دیوار و طرح سازه هماهنگ باشند.
روش‌های مهار، بسته به طراحی، شامل استفاده از وادار و تیرک، تسلیح بستر یا شبکه الیاف همراه با جزئیات اتصال مناسب هستند. وال مش یکی از روش‌های تسلیح و مهار لرزه‌ای دیوارهای بلوکی غیرسازه‌ای است. در این سیستم، شبکه الیاف شیشه همراه با ملات طراحی‌شده، به تحمل نیروهای خارج از صفحه کمک می‌کند.
عملکرد این روش به مجموعه اجزا وابسته است. نوع مش، مقاومت و دوام آن، مشخصات ملات، سطح پوشش، جزئیات لبه‌ها و بازشوها باید طبق دستورالعمل مربوط تعیین شوند. استفاده از توری معمولی یا اجرای تجربی چند نوار، جای طراحی و کنترل کیفیت را نمی‌گیرد.
پیش از تایید اجرا، از طراح و مجری بخواهید این موارد را روشن کنند:
- نقشه مهار دیوار و جزئیات اطراف درها و پنجره‌ها چیست؟
- مشخصات فنی مصالح چگونه کنترل می‌شود؟
- اتصال دیوار به سقف و اعضای مجاور چگونه اجرا خواهد شد؟
- چه بخش‌هایی باید پیش از پوشاندن با نازک‌کاری بازدید شوند؟
برای مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله، تقویت سازه و مهار دیوارها را در یک برنامه هماهنگ ببینید. وال مش جایگزین اصلاح ضعف ستون، اتصال یا پی نیست. ابتدا گزارش ارزیابی و طرح اجرایی را دریافت کنید، سپس پیشنهادهای پیمانکاران را بر اساس همان طرح مقایسه کنید. این ترتیب، تصمیم شما را از انتخاب صرفاً قیمتی به انتخاب فنی و قابل‌کنترل تبدیل می‌کند.
جمع بندی
مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله از ارزیابی فنی و شناسایی ضعف‌های بنا آغاز می‌شود و به طراحی و اجرای اصولی نیاز دارد. در کنار تقویت سازه، مهار دیوارهای غیرسازه‌ای با روش متناسب، از جمله وال مش، برای کاهش خطر سقوط و آسیب اهمیت دارد. پیش از انتخاب مصالح یا پیمانکار، طرح اجرایی را از مهندس دارای صلاحیت دریافت کنید و کنترل کیفیت اجرا را در اولویت بگذارید.
